Erken dönem akustik travmalarda oluşan patoloji ve işitme sistemindeki olumsuz etkileşim önemlidir. Tinnitusu yaratan sorunun nerede olduğu hakkında önce bir fikir edinilmelidir. Bunun için ilk etapta yapılması gereken basit tetkikler, kişi hakkında yeterli sayılabilecek ön bilgiler verir.
Sesin şiddeti ve maruz kalma süresi
Akustik travmanın şiddeti, derecesi ve maruz kalma süresi belirleyicidir. Top atışı, roket atışı ya da bomba gibi seslere maruz kalındığında bulgular farklılaşır; sesin yansıyabileceği yüzeylerin bulunduğu kapalı alanlar durumu bir kat daha ağırlaştırır.
Bu durumlarda bazen kulak zarında akut yırtılmalar görülebilir. Sert gelen bir tokat darbesi de hem basınç hem de yüksek ses nedeniyle aynı tabloyu oluşturabilir.
Kulağın hangi bölümleri etkilenir?
- Kulak zarı ve kemikçikler: Zardaki yırtılmalarla birlikte orta kulak kemikçiklerinin diziliş düzeni bozulabilir.
- İç kulak: Üzengi kemiğinin sesi iç kulağa sert iletmesiyle iç kulaktaki tüylü hücreler zarar görebilir.
- İşitme yolları: Sesin şiddeti ve süresiyle orantılı şok etki, işitme sinirinin beyne uzanan yolunda, beyin sapındaki röle görevi gören çekirdeklerde hasar oluşturabilir.
Hangi tetkikler yapılmalı?
Tanıda kısa sürede sonuç veren geniş bant timpanometri, akustik refleks testi ve VEMP tetkikleri yapılmalıdır. İşitme testlerinde yalnızca standart odyogram değil, en az 16.000 Hz'e kadar yüksek frekans odyometri ile tarama yapılmalı; akustik travmaya özgü 6000 Hz düşüşü mutlaka kontrol edilmelidir.
Sık gözlemlediğimiz sorun, bu tetkiklerin eksik yapılmasıdır. Standart odyogramlarda yüksek frekanslara ve 6000 Hz ara frekansına bakılmadığı için kişi işitmesinde bir sorun olmadığını düşünür. Bu yanılgı, tedavi yaklaşımında da hatalara yol açar.
Tedavide seçici olunmalı
Ses çok yüksek ve maruziyet uzunsa, üzengi kemiğinin iç kulak bağlantı noktasında mikro sıvı kaçakları oluşabilir. Bu durumda hiperbarik oksijen (HBO) tedavisi tabloyu kötüleştirebilir. HBO akustik travmada kullanılan bir tedavi olsa da tam teşhis konmadan önerilmemelidir.
Daha düşük seviyeli seslere bağlı travmalar
Tabanca ve silah atışları, konser ve düğün salonları, matkap ve kırıcı gibi ağır iş makineleri ya da kulağa yakın çalınan davul-zurna da akustik travma nedenidir. Burada da maruziyet süresi uzadıkça hasar ihtimali artar ve sorun iç kulaktan beyindeki işitme sistemine kadar uzanabilir.
Atışın kaç kez yapıldığı, kulağa uzaklığı, çevrede sesi yansıtan yüzeylerin olup olmadığı ve ortamın açık ya da kapalı olması sonucu etkiler. Hafif maruziyetlerde bile üç tabakalı kulak zarı ve kemikçikleri tutan mikro kaslar etkilenebilir; bazı kişilerde çınlamanın yanında sesler parazitli, cızırtılı ya da hışırtılı algılanır.
Erken dönem tedaviler
Erken dönemde HBO, orta kulağa kortizon enjeksiyonu (intratimpanik), vitamin, antioksidan ve mineral destekleri uygulanabilir. Bu tedavilerin nadiren de olsa durumu kötüleştirebileceği unutulmamalı; tetkik sonuçlarıyla emin olunduktan sonra, hekim kararıyla uygulanmalıdır.
- Tedaviye yanıtta ilk 3 gün kritik kabul edilir; ancak 15 gün – 1 ay içinde başvuran hastalarda da erken dönem tedavileri denenmelidir.
- Bir ayı aşan süreçlerde fonksiyonel MR gibi ileri tetkikler gerekebilir; bu aşamada r-TMS tedavileri değerlendirilebilir.
